SHAPTH i XWasser: co laboratoria wody pitnej muszą zmienić do 1 stycznia 2027 r.

Co zmienia się 1 stycznia 2027 r.

Dotychczas każdy kraj związkowy, a czasem każdy urząd zdrowia, miał własny sposób zgłaszania danych. Laboratoria działające w wielu regionach utrzymują równolegle kilka interfejsów, konwertują formaty i ponownie dostosowują szablony po każdej zmianie wprowadzanej przez UE lub władze federalne.

SHAPTH kończy tę sytuację. Pod kierownictwem Bawarskiego Urzędu ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności wszystkie 16 krajów związkowych utworzyło wspólną platformę wymiany danych oraz standard XÖV XWasser. Dane są przesyłane przez interfejs REST, z kontrolą wiarygodności i natychmiastowym potwierdzeniem odbioru, zamiast wysyłania załącznika PDF e-mailem i oczekiwania, że dotrze.

Ważne rozróżnienie: SHAPTH nie zastępuje oprogramowania specjalistycznego ani LIMS. Jest kanałem przekazywania danych. Analizy, dane podstawowe i sprawozdania pozostają w dotychczasowym systemie — zmienia się sposób transmisji.

Kogo dotyczy SHAPTH

Wszystkich uczestników monitorowania wody pitnej: operatorów instalacji zaopatrzenia w wodę, laboratoria zatwierdzone zgodnie z niemieckim rozporządzeniem w sprawie wody pitnej (TrinkwV), urzędy zdrowia oraz organy krajów związkowych i federalne.

Obowiązek prawny spoczywa najpierw na operatorze, który musi zapewnić dotarcie wyników badań do właściwego urzędu. W praktyce niemal zawsze robi to laboratorium realizujące zlecenie. To właśnie sprawia, że zmiana staje się kwestią biznesową: urzędy zdrowia zalecają już operatorom uzgadnianie bezpośredniego elektronicznego przekazywania danych przez SHAPTH/XWasser przy zlecaniu badań.

Laboratorium, które od 2027 r. nie będzie mogło przesyłać danych przez SHAPTH, ryzykuje przede wszystkim utratę zleceń na rzecz laboratoriów, które mogą to robić.

Przesyłanie bez LIMS — i jego koszt

Z SHAPTH można korzystać również bez podłączonego systemu. Sprawozdania można wprowadzać ręcznie przez interfejs internetowy. Twórcy projektu wyraźnie opisują go jednak jako alternatywę dla podmiotów, które nie mają jeszcze oprogramowania specjalistycznego, a nie jako jego pełny zamiennik.

Zakres sprawozdania pokazuje, co w praktyce oznacza ręczne wprowadzanie. Dla każdej próbki trzeba podać m.in.:

• Punkt pobierania próbek wraz z kategorią, podkategorią, armaturą poboru i medium
• Osobę pobierającą próbkę, powód badania oraz datę i godzinę pobrania
• Przyjęcie próbki oraz rozpoczęcie i zakończenie czynności laboratoryjnych
• Ocenę zgodności próbki
• Dla każdego parametru dodatkowo metodę badania, ocenę wyniku, status akredytacji i miejsce wykonywania czynności laboratoryjnej

Wszystkie te dane już istnieją w laboratorium. Ponowne wpisywanie ich do interfejsu internetowego może być akceptowalne przy kilku sprawozdaniach rocznie. Przy regularnych badaniach wody pitnej oznacza stałe podwójne wprowadzanie danych, błędy przepisywania oraz brak dowodu we własnym systemie, kiedy i gdzie dotarło dane sprawozdanie.

Dlaczego termin jest bliższy, niż się wydaje

1 stycznia 2027 r. może wydawać się odległy. Największy nakład pracy dotyczy jednak przygotowania danych podstawowych, a nie samego połączenia technicznego:

• Rejestracja i uzyskanie dostępu wymagają czasu. Logowanie do środowiska produkcyjnego odbywa się przez konto przedsiębiorstwa. Przed przesłaniem danych muszą być dostępne identyfikator SHAPTH laboratorium, Client ID i Client Secret.
• Obiektów i punktów pobierania próbek nie tworzy laboratorium, lecz operatorzy i urzędy zdrowia. Trzeba uzyskać ich identyfikatory, co wymaga uzgodnień z podmiotami, które również przechodzą zmianę.
• Listy kodów i wartości docelowe muszą być poprawne. Ocena jest w SHAPTH polem obowiązkowym. Dla każdej możliwej opcji oceny specyfikacje muszą zawierać odpowiednią wartość docelową, inaczej zgłoszenie pozostanie niekompletne.
• Niektóre kraje związkowe zaczynają wcześniej niż przewiduje termin ogólnokrajowy. Badenia-Wirtembergia rozważała na przykład uruchomienie już w połowie 2026 r.

1 stycznia nie rozpoczyna łagodnego okresu przejściowego. Od roku sprawozdawczego 2027 stare formaty nie mogą być używane do danych objętych obowiązkiem zgłaszania. Kto 2 stycznia odkryje brak obowiązkowych pól, nie będzie miał drogi awaryjnej.

Labordatenbank jest gotowy na SHAPTH

Labordatenbank przesyła sprawozdania bezpośrednio do SHAPTH — bez etapów pośrednich, podwójnego wprowadzania danych i własnych prac programistycznych.

Nasze ekspertki LIMS Caroline Nolten i Miriam Weyden uczestniczą w zespole ekspertów SHAPTH. Wymagania laboratoriów miały więc bezpośredni wpływ na kształt standardu.

Jeszcze na czas: przyspieszone wdrożenie

Laboratoria potrzebujące LIMS z integracją SHAPTH do 2027 r. mogą skorzystać z uporządkowanego, przyspieszonego wdrożenia Labordatenbank. Harmonogram jest dostosowany do terminu: przeniesienie danych podstawowych i parametrów, konfiguracja pól SHAPTH i transmisji — testy w grudniu 2026 r., rzeczywiste zgłoszenia od 1 stycznia 2027 r.

Aby zdążyć, projekt powinien ruszyć jak najszybciej .

Jeśli korzystasz już z interfejsu do danych o wodzie pitnej, takiego jak TEIS, Octoware czy SEBAM, część obowiązkowych pól SHAPTH można przenieść przez wspomagany import uzgadniający dane. Praca wykonana przez lata nie zostaje utracona.